Welk energiecontract moet je kiezen: ‘forward’ of ‘spot’?

Diverse parameters bepalen hoe het tarief van een variabel contract evolueert. Een van die factoren is het soort markt waarop je tariefformule is gebaseerd. Heb je een ‘spot’-contract of een ‘forward’-contract? Is er een wezenlijk verschil tussen die twee? Betaal je echt de prijs per kWh die op je tariefkaart staat? Een woordje uitleg…

Om energie te kunnen leveren moet een leverancier zelf energie aankopen. De energieleverancier produceert immers zelf geen energie. Meestal koopt hij deze energie op de markten: hij koopt het grootste deel van het volume op de termijnmarkt (future/forward), en stuurt vervolgens bij dankzij de ‘spot’-markt. Het is dan ook op een van die twee markten dat de tarieven voor variabele energiecontracten zijn gebaseerd. Laten we eens nader bekijken hoe deze twee markten werken en of ze invloed hebben op je rekening.

De termijnmarkt voor energie (‘forward’ of ‘future’)

Op de termijnmarkt, ook ‘forward’- of ‘future’-markt genoemd, wordt energie gekocht en verkocht voor levering op een moment in de toekomst: over een week, een maand, een kwartaal, enz. Energie wordt met andere woorden op voorhand gekocht voor een bepaalde prijs. Door die manier van werken wordt dit type van markt logischerwijze gebruikt om potentiële toekomstige trends in de energieprijzen vast te stellen.

Dat is vanuit het oogpunt van de leverancier gezien. Maar wat betekent dat voor de consument?

Welke invloed heeft een ‘forward’-contract op mijn factuur?

Het type energiemarkt kan gevolgen hebben voor de eindklant, omdat de prijs per kWh anders wordt berekend naargelang het energiecontract gebaseerd is op de ene of de andere markt.

Het principe van een ‘forward’-markt is dat de energie wordt gekocht tegen een bepaalde prijs voor toekomstige levering (op een vaste datum). Als je tariefformule (of indexeringsformule) gebaseerd is op een ‘forward’-markt, dan is de prijs die je per kWh betaalt van tevoren bekend en verandert deze pas bij de volgende tariefindexering. Hoeveel de markt tijdens deze periode ook schommelt, je tarief blijft hetzelfde tot de volgende maand (als je contract maandelijks wordt aangepast) of tot het volgende kwartaal (als dat om de drie maanden gebeurt).

Om de nieuwe tarieven voor de komende maand(en) te bepalen, houden de leveranciers echter rekening met de marktsituatie in de maand(en) voorafgaand aan de indexeringsdatum. Om bijvoorbeeld de nieuwe kWh-prijs voor een driemaandelijks gascontract te bepalen, berekenen energieleveranciers het rekenkundige gemiddelde van de gasprijzen op de ‘forward’-markt in de betreffende periode (maand of kwartaal) die voorafgaat aan het nieuwe kwartaal.

Dat wordt aangegeven door de getallen die je op je indexeringsformule ziet, en die formule vind je op de tariefkaart van je contract: Endex101, TTF103, TTF303, enz.:

• Deze afkorting staat voor de beurs waarop de energie wordt verhandeld. Endex is een van de grootste ‘forward’-beurzen voor elektriciteit en TTF voor gas.
• Het eerste getal geeft het aantal maanden aan dat in aanmerking wordt genomen om het nieuwe tarief te berekenen: bij de TTF103 gebruikt de leverancier de marktprijs van gas in de maand voor de indexering, terwijl dat bij de TTF303 de marktprijs in het kwartaal voor de indexering is.
• Het derde getal geeft aan hoe lang de geïndexeerde prijzen gelden: 1 maand bij de Endex101 en 3 maanden bij de Endex103. Dat is de indexeringsfrequentie van je contract (die meestal ook in letters wordt aangegeven)!

De ‘spot’- of ‘day-ahead’-markt voor energie

Op de ‘spot’-markt, ook bekend als de ‘day-ahead’-markt, wordt de energie gekocht en verkocht voor de volgende dag. Zodra het grootste deel van de te leveren energie is veiliggesteld op de termijnmarkt, wenden de leveranciers zich tot de ‘spot’-markt om hun eerste raming bij te sturen en zo volledig aan de energievraag van hun klanten te voldoen.

Gezien het erg directe karakter van de uitwisselingen die er plaatsvinden, verwijst men vaak naar dit type van ‘spot’-markt om een overzicht te geven van de energieprijs op een bepaald moment.

Goed om te weten: er is ook een soort energiemarkt voor een nog kortere termijn, tot 5 minuten voor de levering. Dat is de ‘intraday’-markt.

Welke invloed heeft een ‘spot’-contract op mijn factuur?

Wat gebeurt er in de praktijk wanneer het energiecontract van de consument gebaseerd is op de ‘spot’-markt?

Gezien de erg directe logica van de ‘spot’-markt functioneert een tariefformule op basis van dit soort markt anders dan een formule op basis van de ‘forward’-markt. Het is inderdaad moeilijk om een prijs te bepalen voor een toekomstige periode als de energie van dag tot dag wordt gekocht.

Hoe word je dan gefactureerd voor je maand- of kwartaalverbruik? Aan het einde van elke maand, elk kwartaal, enz. berekent de leverancier het rekenkundige gemiddelde van de relevante prijzen op de ‘spot’-markt voor elke dag van die periode. Deze prijs per kWh wordt aan de klant gefactureerd voor zijn verbruik gedurende deze periode.

Dit gaat dus anders in zijn werk dan een energiecontract van het ‘forward’-type, waarbij alles van tevoren bekend is. Bij een variabel contract op basis van een ‘spot’-markt is de prijs die op tariefkaarten en online vergelijkers staat de laatst bekende prijs per kWh. Dit is dus niet de prijs die je voor je verbruik betaalt als je het contract tekent.

De meeste ‘spot’-contracten zijn maandcontracten. Voorbeelden van courante ‘spot’-indexen zijn EPEX of Belpex voor elektriciteit en TTF DAHW of ZTP Day-Ahead voor gas.

Spot of forward: gevolgen voor de uiteindelijke energierekening?

Het belangrijkste verschil tussen de twee soorten contracten is dat een contract op basis van een ‘forward’-markt een prijs weergeeft die al van tevoren bekend is, terwijl een contract op basis van een ‘spot’-markt de laatst bekende prijs weergeeft, en de klant pas achteraf weet tegen welke prijs zijn verbruik zal worden aangerekend. De verschillende werking van beide contracten heeft echter nog een ander gevolg.

Bij tariefformules op basis van de ‘forward’-markt blijft de geadverteerde prijs per kWh gehandhaafd tot de volgende indexering, ongeacht de veranderingen op de energiemarkten. Dat kan de cliënt een gevoel van stabiliteit geven, maar je legt toch best de nodige voorzichtigheid aan de dag. ‘Forward’-contracten verrekenen de marktontwikkelingen immers meestal toch in hun tarieven. Naargelang de indexeringsformule (maandelijks/driemaandelijks, volgens de prijzen van de laatste maand/het laatste kwartaal) worden deze schommelingen meer of minder snel en in meerdere of mindere mate doorberekend in de eindprijs, zoals uitgelegd in ons artikel over maand- en kwartaalcontracten.

Anderzijds zijn ‘spot’-tarieven vanwege hun directere karakter gevoeliger voor dagelijkse marktschommelingen. Zo geven ‘spot’-contracten prijsstijgingen en -dalingen op de markt erg snel door, met duurdere of minder dure tarieven als gevolg.

Omdat ‘spot’-contracten het mogelijk maken een groter deel van het risico af te schuiven op de klant, reserveren leveranciers op deze contracten gewoonlijk een lagere winstmarge voor zichzelf, zoals blijkt uit een rapport van de CREG. Daardoor zijn de tarieven vaak wat lager dan bij ‘forward’-contracten. Toch kan een ‘spot’-contract met een lager begintarief naargelang de energiecontext uiteindelijk duurder uitvallen dan een ‘forward’-contract.

Conclusie: kies je best voor een ‘spot’-of een ‘forward’-tarief?

Zoals we zojuist hebben gezien, is het helaas moeilijk te voorspellen of het ene contracttype voordeliger is dan het andere. Naargelang de ontwikkelingen op de energiemarkt en je tolerantie voor mogelijke prijsstijgingen, kan een ‘spot’-contract in jouw geval voordeliger zijn dan een ‘forward’-contract of omgekeerd.

Wel moeten we erbij zeggen dat de winstmarge van leveranciers doorgaans kleiner is bij ‘spot’-contracten. In ruil daarvoor schuiven leveranciers een deel van het risico af op de klanten, met tarieven die gevoeliger zijn voor marktschommelingen. Een voordeel als de energieprijzen dalen, een nadeel als ze stijgen…